De kansen en risico’s van digitale media: een complex verhaal

Als ouder wil je dat je kind de voordelen van digitale media ervaart en zich zo goed mogelijk wapent tegen mogelijke nadelen. Maar wat zijn nou precies de kansen en risico’s van verschillende soorten digitale media? In dit overzichtsartikel zetten we ze voor je onder elkaar.

De invloed van digitale media noemen we ‘complex’

Om te beginnen. De invloed van digitale media (zoals smartphones, sociale media en games) op hoe we ons voelen is niet zomaar goed of slecht. Het is complex. Met 'complex' bedoelen we dat:

De impact is voor iedereen anders. Wat voor de één een positief effect heeft, kan voor een ander een nadeel zijn.
Positief en negatief kunnen tegelijkertijd spelen. Je kunt bijvoorbeeld veel leren van een educatieve app (positief), maar tegelijkertijd stress ervaren door het vele schermgebruik (negatief). Dit kun je tegelijkertijd ervaren.
De context is cruciaal. Het effect hangt sterk af van hoe, wanneer en waarom je media gebruikt, en wie je als persoon bent. Gebruik je je telefoon om contact te houden met eenzame vrienden? Of om eindeloos door onrealistische plaatjes te scrollen?

Kortom: mediagebruik, of schermtijd, is niet altijd slecht of altijd goed. Om te bepalen wat de kansen en risico’s zijn moet je heel goed kijken naar:

De persoon: De leeftijd, de behoeften en de omstandigheden van het kind.
De activiteit: Wat doet iemand je precies op het scherm?
De omgeving: Wordt de media samen met iemand gebruikt, of alleen?

Daar komt nog eens bij dat digitale technologieën zó zijn verweven met ons dagelijks leven (dit noemen onderzoekers ook wel een 'hybride realiteit') dat houdt in dat de simpele grens tussen 'online' en 'offline' vervaagt. Dit maakt het moeilijk om algemene uitspraken te doen over de gevolgen van digitale technologieën; het vraagt om maatwerk en bewuste keuzes.

De kansen en risico’s van sociale media

Jongeren besteden steeds meer tijd op Instagram, Snapchat, YouTube, TikTok en WhatsApp. Het gebruik van sociale media kan van invloed zijn op hun fysieke, mentale en sociale welzijn. Maar die invloed is niet voor alle jongeren hetzelfde.

Sociale media bieden jongeren veel mogelijkheden. Zoals:

Contacten leggen
Relaties verdiepen
Steun vinden bij anderen
het vormen van hun identiteit

Dat kan bijdragen aan een hoger zelfvertrouwen, een positiever zelfbeeld, sterkere sociale vaardigheden, minder eenzaamheid en grotere levenstevredenheid.

Maar er zijn ook risico’s verbonden aan sociale media. Zo kan een gebruiker bijvoorbeeld te maken krijgen met:

Vervelende opmerkingen en commentaren
Online pestgedrag
Onbetrouwbare informatie

Daarnaast kan de druk om altijd verbonden en bereikbaar te zijn onrust veroorzaken en ervoor zorgen dat jongeren slechter slapen.

Of jouw kind vooral de positieve, of negatieve gevolgen van sociale media ondervindt, hangt uiteindelijk van verschillende dingen af. Zoals:

De persoonlijke eigenschappen van je kind (zoals gender, leeftijd en persoonlijkheid)
De omgeving van je kind (hoe betrokken zijn ouders? En is er ook een offline netwerk?)
En hoe gebruikt je kind sociale media? (bijvoorbeeld hoe lang? En met welke reden?)

De kansen en risico’s van Gamen

Het spelen van games (op de computer, een gameconsole, of op een tablet of smartphone) heeft veel verschillende voordelen. Het is een manier om te ontspannen en plezier te beleven.

Gamen heeft voordelen op verschillende gebieden.

Cognitief: dit gaat om hoe je hersenen informatie verwerken en opslaan. Bijvoorbeeld geheugen, aandacht, concentratie, plannen. Games kunnen bijvoorbeeld de concentratie en aandacht verbeteren.
Psychologisch: dit gaat om hoe je je mentaal voelt en hoe je je gedraagt. Gamers kunnen bijvoorbeeld meer zelfvertrouwen krijgen als ze ervaren dat ze (snel) beter worden in een game.
Emotioneel: dit gaat om de emoties die je ervaart en hoe je daarmee omgaat. Games kunnen bijvoorbeeld zorgen voor plezier en ontspanning, maar je ook leren om te gaan met frustratie als iets niet direct gaat zoals je wil.
Sociaal: dit gaat om hoe je reageert op anderen en hoe je omgaat met het gedrag van anderen. Door samen te gamen kun je nieuwe vriendschappen sluiten of bestaande vriendschappen versterken.

Waar gamen voor de één een leuke hobby met vooral voordelen is, kan een ander evenveel gamen en wél in de problemen komen. Die problemen kunnen zich voordoen in drie verschillende gebieden;

Mentale en sociale problemen: Als je zoveel tijd besteedt aan games, dat dit andere sociale contacten in de weg zit, kan dit problemen opleveren. Ook kan bijvoorbeeld thuis spanning ontstaan als een gamer zich (langdurig) afzondert.
Geldproblemen: In veel games kun je extra geld uitgeven. Deze in-game aankopen maken het spel leuker of zelfs makkelijker. Sommige in-game aankopen kunnen lijken op gokken. Dit kan een extra risico geven voor de gamer.
Lichamelijke klachten: Te veel gamen kan samen gaan met verschillende lichamelijke klachten. Van ‘s avonds laat gamen kunnen bijvoorbeeld slaapproblemen ontstaan. Te lang achter elkaar zitten kan leiden tot lichamelijke klachten, of afname van fitheid. En ook je ogen kunnen last hebben van te veel gamen.

Er kleven dus ook risico’s aan gamen, maar welk effect gamen precies op je heeft, hangt af van verschillende factoren.

De game: om welke game gaat het, hoe zit de game in elkaar en hoe lang wordt er gegamed?
De gamer: de persoonlijkheid van de gamer, hoe die persoon zich voelt, en welke redenen die persoon heeft om te gamen.
De omgeving: de familiesituatie, opvoedstijl van ouders, vrienden, school.

Gameninfo.nl

Gameninfo.nl is een website van het Trimbos instituut. Op deze site vind je veel informatie over de voor- en nadelen van gamen. Ook leer je er veel over verantwoord gamen.

De kansen en risico’s van een filmpje kijken

Voor jonge kinderen is een filmpje kijken vaak de eerste kennismaking met digitale media. Deze digitale media kunnen jonge kinderen veel opleveren. Vooral als het samen met een ouder gebeurt kunnen jonge kinderen

Plezier beleven aan het kijken van een filmpje.
Dingen leren
Creatief bezig zijn, of bijvoorbeeld dansen of bewegen.

Maar voor jonge kinderen is uren achter een scherm doorbrengen natuurlijk niet gezond. Voor hele kleine kinderen, tot 2 jaar, is het advies zelfs om helemaal geen schermtijd te hebben. De Richtlijn Gezond Schermgebruik adviseert voor jonge kinderen:

0-2 jaar - geen schermtijd
2-4 jaar - maximaal 30 minuten per dag
4-8 jaar - maximaal 60 minuten per dag

Maar ook bij iets oudere kinderen is het raadzaam om goed naar de leeftijd van je kind te kijken.

Daarnaast kan (te) lang kijken naar een scherm slecht zijn voor de ogen en de gezondheid (bijvoorbeeld overgewicht veroorzaken). Ook kan schermgebruik het slaapritme verstoren, slecht zijn voor de taalontwikkeling of je kind overprikkelen.

Lees meer

NJi

Hoe beoordeel je welke media geschikt zijn? Op deze pagina geeft het NJi je tips voor elke leeftijdsgroep.

Gamewijzer

Bij Gamewijzer vind je alles wat je als opvoeder wilt weten over populaire games. De informatie wordt samengesteld door het NICAM: de organisatie achter Kijkwijzer